Afzanden Oranjebuitenpolder en Polderhaakweg
Oorspronkelijk was de Oranjebuitenpolder een wet-land tussen de Oranjepolder en een haakduin. Dit haakduin, dat her en der door vloeigaten werd onderbroken, strekte zich uit van de Zekken in Hoek van Holland tot op ca 1 km van het Amersgat (Poortershaven). Die duinenrij vormde min of meer de grens met wat nu de Nieuwe Waterweg is.
Omdat in de jaren 50 diverse grote bouwwerken grote behoefte aan zand hadden, is onder meer het complete duin van de Polderhaak weggegraven. Dit duingebied, dat richting Nieuw Oranjekanaal gemakkelijk 5-10 meter hoog was is deels gebruikt voor het tracé van snelweg A20. Bij het afzanden is de gehele polder op vrijwel dezelfde hoogte gebracht van ca 0,5 – 1,0 m boven NAP, met afloop naar de Rel. Het afzanden had als gevolg dat de Polderhaakweg en de oude opstallen hoger liggen dan het maaiveld. Behalve het later gebouwde huis op Polderhaakweg 23.
Juist door het afzanden werd het aantrekkelijker voor de boeren om het land in cultuur te hebben. Er was minder verdroging in de zomer en de vruchtbaarheid nam toe. Wie nu een lange rij aardappels met de hand moet rapen komt in een half uur tijd een complete grondmetamorfose tegen. Komend vanaf schelpenzand kruip je langzaam de kleigrond in. Afhankelijk van het weertype en grondbewerking slijten je kniestukken sneller of langzamer ! Ondertussen kun je je snijden aan riet dat in oude slootbeddingen groeit.
Op het plaatje hierboven is aangegeven hoe de huidige verdeling is tussen de grondsoorten zand en klei, met daartussen het overgangsgebied.
Waar vond het afzanden plaats ?
In vrijwel de gehele Polderhaak / Haakpolder is er afgezand. Vanaf de spoorlijn ca 300 meter noordoostwaarts. En vanuit het oosten vanaf Polderhaakweg 13 tot en met ver voorbij het Nieuw Oranjekanaal. Op oudere kaarten is dat af te leiden omdat de ingetekende duintjes zijn verdwenen en er een andere terreinhoogte is weergegeven.
Ook in de Oranjepolder is er flink afgezand. Kijk voor informatie op ‘Westlandkaart’ (Klik).
Chronologie van afzanden en herverkaveling
Rond 1930 was de Oranjebuitenpolder / Polderhaakweg al een jaar of 50 in cultuur gebracht. De toenmalige kavels lagen er toen bij als op het onderstaande kaartje. De duintjes langs de spoorlijn zijn hier ingetekend en beginnen bij de spoorhuizen. Op zijn breedst waren de duinen bij een vrij oud pad dat liep vanaf de Tweede Buitendijk.
Op kaarten van rond 1945 is ook de terreinhoogte aangegeven. Als referentie kan de spoordijk dienen. Die ligt op 4,5 meter en dat was ruim 2 meter hoger dan de Polderhaakweg zelf (2,0 meter boven NAP). Het achterste terrein was 1,6 meter maar de duintjes richting het Nieuw Oranjekanaal konden meer dan 5 meter hoog zijn, volgens de overleveringen. Zelf heb ik het laatste restant van de duintjes nog gezien op de hoek tussen de spoordijk en het weiland van Leen van Vliet. Het duintje was daar even hoog als de spoordijk.
Deze situatie bleef behouden tot begin jaren 50. Toen is begonnen met afzanden en, naar verluidt, is het zand o.a. gebruikt voor de aanleg van de A20. In ieder geval was in 1956 het meeste afzandwerk gedaan want op de plaats van Polderhaakweg 23 lag het land al laag. In dat jaar is het huis, een ‘Zweedse bungalow’, ook gebouwd. *)
Na het afzanden was de situatie als volgt.
Langs het spoor is ca 2 meter afgeschraapt en rond de Polderhaakweg (23) bijna anderhalve meter. Daar had eventueel meer kunnen worden weggehaald maar dan zou er een risico zijn voor zoutwater inundatie. Langs de Polderhaakweg zijn op de kaart kleine streepjes getekend, een aanduiding dat het nu een dijk is geworden.
Bij de herverkaveling zijn verscheidene boomgaarden teloor gegaan. Maar ook een aantal slootjes is gedempt. Rietkragen midden in de huidige percelen verraden de ligging van die oude slootjes.
De huidige terreinhoogte is nu zo’n 0,5 tot 1,0 meter boven NAP. Vanaf eind jaren 60 is begonnen met het bouwen van ruim 6 meter hoge slibdijken aan weerszijden van het Nieuw Oranjekanaal. Het zuidoostelijk deel heeft rond 1970 weer een agrarische bestemming gekregen. En in de jaren 90 is het terrein grotendeels geëgaliseerd en zijn de slibdijken verlaagd tot het huidige niveau van ca 5-6 meter boven NAP.
*) Het huis van mijn ouders stond oorspronkelijk in Monster waar mijn ome Riens Brandwijk van 1953-1956 heeft gewoond.
Het verdwenen moeras
Dat het bij het afzanden niet helemaal vlekkeloos is verlopen bewijst een voormalig moeras tegenover Polderhaakweg 13. Hier is te veel zand weggegraven waardoor water via een welput naar boven is gekomen. Wat ook niet meehielp is het opgespoten land aan de oostzijde dat deels daar op afwaterde door natuurlijke afvloei. Ter plaatse is toen een moerasachtig landschap ontstaan van ongeveer 30 bij 100 meter. Met de huidige meetmethoden ligt de hoogte rond 0,5 meter, wat lager is dan de rest van omgeving.
Begin jaren 90 was de grondwaterwaterstand dermate laag geworden dat het geschikt gemaakt kon worden voor akkerbouw. In elk geval is er ook weer niet zo diep gegraven dat de Balrog wakker werd geschud.